Info

Printer-friendly version
 
ŠTA JE BRUCELOZA?
Bruceloza je zarazna bolest životinja i ljudi uzrokovana bakterijama (nevidljive golim okom) iz roda Brucella koja nanosi ogromne ekonomske štete u stočarstvu, a predstavlja i značajan zdravstveni problem jer od ove bolesti godišnje oboli više od 50,000 ljudi širom svijeta.
 
KAKO SE BOLEST PRENOSI?
Bruceloza se među životinjama prenosi direktno (kontakt sa posteljicama, pobačenim plodovima, plodnim vodama, vaginalnim i materičnim iscjetkom) i indirektno (ako se na paši miješaju zaražena i zdrava stada ili kontaktom sa okolinom u kojoj se nalaze bakterije kao što je đubre, pašnjak, voda itd). Većina zaraženih mužjaka tijekom čitavog života izlučuje brucele putem sjemena. Prisustvo uzročnika u vimena ili okolnim limfnih čvorovima rezultira stalnim ili povremenim izlučivanjem brucela mlijekom, a predstavlja ozbiljan izvor zaraze za mlade životinje koje se mogu zaraziti i preko materice. Kod zaražene janjadi i jaradi brucele se nastane u limfnim čvorovima crijeva i tako se mogu izlučivati u vanjsku sredinu balegom. Bolest kod zaražene mladunčadi javi se tek kada dostignu spolnu zrelost. Ovčarski psi mogu također širiti brucelozu preživara, ali i sami oboljeti. U uvjetima veće vlažnosti, nižih temperatura bez sunca, brucele mogu preživjeti nekoliko mjeseci u vodi, pobačenom materijalu, đubretu, vuni, sjenu, opremi i odjeći. Brucele su u organskom materijalu (prašina, zemlja) otporne i na sušenje. Najčešći izvori bolesti za ljude su kontakti sa pobačenim materijalom zaraženih životinja preko sluznica, konjunktiva i ozlijeđene kože kao i ishranom nedovoljno kuhanih mliječnih i mesnih proizvoda. Laboratorijski radnici, mesari i ljudi zaposleni u preradi vune obično se zaraze udisanjem uzročnika prisutnog u tkivima ili vuni. Zabilježene su i infekcije veterinara tijekom nezgoda nastalih uzorkovanja krvi ili radu sa živim brucela vakcinama (ubod iglom). Prijenos bruceloze sa čovjeka na čovjeka je veoma rijedak, a bolest se može prenijeti seksualnim putem, transplantacijom koštane srži, transfuzijom krvi i sa majke na dojenče.
 
BRUCELOZA LJUDI
Nakon zaražavanja, pa do pojave prvih simptoma bolesti, obično prođe od pet dana do tri mjeseca (najčešće dvije sedmice). Bruceloza se javi iznenada, praćena simptomima sličnim prehladi kao što su groznica, glavobolja, bolovi u zglobovima, bolovi u mišićima, umor i dr. Obilno znojenje se javlja naročito noću, kašalj, a ponekad i bol u grudima. Od probavnih smetnji zabilježeni su gubitak apetita, mučnina, povraćanje, smjena proljeva i zatvora, naročito kod odraslih. Kod mnogih pacijenata simptomi traju od 2 do 4 sedmice nakon čega slijedi spontani oporavak. Kod drugih se razvija intermitirajuća groznica i drugi simptomi koji slabe i pojačavaju se u intervalima od 2 do 14 dana. Kod ljudi sa ovakvom „undulentnom“ formom opravak nastaje za 3 do 12 mjeseci. Klinički znaci se mogu ponoviti (relaps) mjesecima nakon početne infekcije, čak i nakon uspješne terapije. Najčešće komplikacije bruceloze su upale zglobova, oboljenja kralježnice, testisa, jetra, kože i dugotrajni umor. Nervna forma bruceloze, koja se može karakterizirati upalom moždanih ovojnica, mozga i dr., zabilježi se kod 5% pacijenata. Ipak, najozbiljnija komplikacija bruceloze je endokarditis (upala srčanih zalistaka) zbog čega može doći i do smrtnog ishoda. Simptomi bruceloze kod trudnica mogu biti prijevremeni porodi ili rađanje novorođenčadi manje porođajne težine sa respiratornim smetnjama i žuticom. Bruceloza ljudi se može prevenirati kontrolom infekcije životinja. Termička obrada (kuhanje) proizvoda životinjskog porijekla, dobra higijena i nošenje zaštitne odjeće i opreme su važne mjere u prevenciji bruceloze naročito kod ljudi rizične skupine zanimanja (farmeri, veterinari, mesari, laboratorijski radnici). Dugotrajna terapija antibioticima daje dobre rezultate, a u slučaju endokarditisa neophodan je hirurški zahvat.
 
BRUCELOZA ŽIVOTINJA
Vrijeme od zaražavanja do pojave simptoma životinja zavisi od vremena bređosti kada je zaražavanje nastupilo, pa je tako to vrijeme duže ukoliko je zaražavanje nastupilo u ranoj fazi bređosti. Pobačaji i prijevremena rođenja jave se obično dvije sedmice do dva mjeseca nakon zaražavanja kod koza i ovaca, odnosno pet mjeseci kod krava a kod kuja se najčešće događaju od sedme do devete sedmice bređosti. U stadima ovaca i koza u kojima se bruceloza pojavi prvi put može pobaciti čak 30% do 80% životinja. Kod životinja koje su pobacile često se zapazi i zaostajanje posteljice. Koze i ovce pobace najčešće jednom, ali se ponovno zaražavanje materice i izlučivanje uzročnika može javiti i za vrijeme slijedećih bređosti koje obično proteknu normalno. Kod životinja koje su pobacile, ali i kod onih koje nisu, zapaža se značajan pad mliječnosti, iako su klinički znaci upale vimena veoma rijetki. Akutna upala testisa može se javiti kod mužjaka što obično dovodi do neplodnosti. Upale zglobova zabilježene su i kod mužjaka i kod ženki. Kod ovaca i koza koje nisu bređe bolest najčešće protiče bez klinički vidljivih simptoma. B. melitensis može izazvati i kod goveda slične simptome kao i kod ovaca i koza. Kod pasa infekcija izazvana sa B. melitensis često protiče bez kliničkih simptoma, ali su i kod ove životinjske vrste zabilježeni pobačaji i upale testisa. Za pse je karakteristično da dolazi vrlo brzo do eliminacije ovog uzročnika iz organizma.
 
DIJAGNOZA
Svaki pobačaj u stadima ovaca treba da bude uzbuna na brucelozu iako i druge bolesti kao što je npr. Q groznica mogu izazvati slične simptome pa je zbog toga neophodno postaviti laboratorijsku dijagnozu. Pouzdana dijagnoza se postavlja samo laboratorijski (ispitivanje krvi). U našoj zemlji, Zakonom su propisane dijagnostičke metode brze aglutinacije (rose bengal), kao orijentaciona metoda i RVK kao potvrdna metoda. U slučaju pobačaja uzorke krvi slati odmah nakon pobačaja i dvije do tri sedmice kasnije (zbog mogućih lažno negativnih rezultata). Serološki pozitivni reaktori smatraju se bolesnim životinjama i za njih se primjenjuju zakonom predviđene mjere.
 
KONTROLA
B. melitensis u zdravo stado najčešće unese zaražena životinja zbog čega je neophodno ispitivanje novonabavljenih životinja. Kontrola bruceloze može se vršiti testiranjem životinja i uklanjanjem pozitivnih reaktora iz stada. Interesantno je istaći da zaražene koze nakon pobačaja ili normalnog poroda još dva do tri mjeseca vaginalnim iscjetkom izlučuju uzročnik, dok je taj period kod ovaca kraći i obično traje 2 do 3 sedmice. Zbog toga je neophodno pozitivne reaktore što prije ukloniti iz stada, pobačeni materijal ukloniti i spaliti, a sva mjesta koja su bila izložena zaraženim životinjama ili kontaminiranim pobačenim materijalima neophodno je temeljito očistiti i dezinficirati (većina komercijalnih dezinficijensa kao što su otopina hipoklorita, 70% etanol, izopropanol, jodoformi, 2% do 3% kaustična soda i drugi učinkovito djeluju na brucele). Čišćenje pribora i opreme (veterinara, ljekara) vrši se suhom toplotom [160-170°C najmanje 1 sat]. Otopine se mogu dekontaminirati kuhanjem kroz 10 minuta. Inaktivacija uzročnika u tečnom stajnjaku uspješno se može provesti za 2 do 4 sedmice primjenom ksilena (1ml/litar) kalcium cianamida (20 kg/m3). U mnogim zemljama u kontroli infekcije izazvane sa B. melitensis uspješno se koriste žive oslabljene Rev 1 vakcine.